1. Ortaklığınız ne tür?
Ne isteyebileceğinizi şirket türü belirler; önce kuruluş kâğıdını çıkarın. Limited şirkette her ortak, müdürden şirketin bütün işleri ve hesapları hakkında bilgi isteyebilir, belirli konularda inceleme yapabilir.
Anonim şirkette yol daha dardır. Ortaklık yalnız sözle ya da bir sayfalık kâğıtla kurulduysa dördüncü adıma geçin. Müdür kim, imza kimde, sicil ilanlarından bakın; ortağınızın sizinle aynı yetkide olduğunu varsaymayın.
2. Hangi belgeleri, nasıl istersiniz?
Belli ayların belli belgelerini kısa bir yazıyla isteyin, cevap için tarih koyun. Telefonda sormak çoğu kez kavgaya döner. Yazınızın cevapsız kalması da sonraki adımda işinize yarayacak bir kayıttır.
| İsteyin | Size ne söyler |
|---|---|
| Banka ve POS dökümleri | Kartla gelen para gerçekte ne kadar |
| Yazar kasa raporları | Kasaya girildiği söylenen tutar |
| Paket servis ödeme raporları | Salon dışında kazanılan kısım |
| Tedarikçi faturaları | Mutfağa ne girdiği |
| Bordro ve kira kayıtları | Sabit giderler anlatıldığı gibi mi |
Restorana gizli kamera koymak, ortağın telefonuna ya da hesabına girmek aklınıza gelebilir. Yapmayın; haklı olduğunuz bir konuda sizi zor duruma sokar.
3. Rakamları kim okuyacak?
Bu iş mali müşavirinizin; şirketin müşaviri ortağınıza yakınsa kendi müşavirinize gösterin. Kasa açığı çoğu zaman tek bir rakamda görünmez, iki rakam arasındaki farkta görünür:
- Alınan et ya da içecek miktarı satışla uyuşuyor mu
- Nakit tahsilat payı belli bir aydan sonra düştü mü
- İndirim, iptal ve ikram kayıtları kimin vardiyasında büyüyor
- Kartla ödeme başka bir şirketin POS’una mı gidiyor
Müşavir “fark yok” derse iş burada bitebilir: ortağınız kapalı davranıyor ama hesap tutuyorsa konu kasa olmaktan çıkar, güvene ve yönetime döner.
4. Ortaklık sözlüyse ya da yazınız cevapsız kaldıysa
Ortaklık sözlü kurulduysa, yazınız cevapsız kaldıysa ya da rakamlar açıkça tutmuyorsa sırada avukat var. Bilgi almayı sürdürmek, ortaklıktan çıkmak ya da payı devretmek ayrı yollardır; hangisini seçtiğiniz, toplayacağınız belgeyi değiştirir.
5. Fark kaldıysa ne not edilir?
İşletmenin seçilen gün ve saatlerde açık olup olmadığını, dışarıdan görülen paket hareketini not ederiz. Bu ancak rakamlarda somut bir soru kaldıysa anlamlıdır: “Cuma akşamları kasa neden salı kadar?” Sorunuz bu kadar belli değilse üçüncü adıma dönün.
Size şunlar gelir:
- Her gün için işletmenin açık ve kapalı göründüğü saatler
- Kapıdan görülen paket hareketi
Bu, firma ve ortak araştırmasının küçük bir parçasıdır. Beyoğlu’nda iki şeye bakın: restoran sokaktan görünüyor mu, yoksa binanın ortak girişinin içinde mi; içerideyse bu not anlamını yitirir. Konsolosluk çevresi de gözlem dışında kalır, işletme böyle bir yere düşüyorsa iş burada biter.