Siparişi veren, faturadaki ad ve çekin sahibi aynı mı?
Vadeli satışta ilk bakılacak şey budur; üçü aynı şirkete çıkmıyorsa malı kime verdiğinizi henüz bilmiyorsunuz. Yeni bir müşteri kumaş ya da hazır mal istediğinde şunları yan yana koyun:
- Siparişi veren kişinin adı ve şirketteki görevi
- Faturanın kesileceği tam unvan ile vergi kimlik numarası
- Çeki ya da senedi imzalayacak kişi
- Malın bırakılacağı adres
“Faturayı kardeşimin şirketine kes”, “çek başka firmadan gelecek”, “malı şu depoya at” gibi bir cümle duyarsanız sebebini sorun. Makul bir açıklaması olabilir. Bunu sevkiyattan önce duymak istersiniz. Malı alan taraftaysanız sorular başkadır, toptancıya ön ödeme yazısı size daha yakın.
Belgelere kim, nereden bakar?
Sicile ve vergi levhasına kendiniz bakabilirsiniz; borç tarafını ise müşterinin göstermesi gerekir.
- Ticaret sicili. Sicil alenidir: Ticaret Bakanlığının anlatımıyla herkes kaydı ve müdürlükteki belgeleri inceleyebilir. Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’ndeki ilanlarda kuruluşu, adres değişikliğini, müdür ve ortak değişikliğini görürsünüz. Birkaç ay önce kurulmuş ya da üst üste adres değiştirmiş bir şirket kötü niyetli olmak zorunda değil; vadeyi kısa tutmak için yine de iyi bir sebep.
- e-Vergi Levhası. Vergi numarasını isteyip kendiniz sorgulayın ya da levhayı isteyip doğrulayın. Levha yalnız vergi kaydıdır; ödeme gücü için başka bir şeye bakmanız gerekir.
- Çek. Karekodlu çekte karekod okutularak rapor alınır, hesap sahibinin adı ya da unvanı burada görünür. Bankanız bu raporun yolunu gösterir. Müşteri size başkasının çekini ciro ediyorsa tanımadığınız ikinci bir şirket işe girmiş demektir; ona da aynı kontrolü yapın.
- Borç kaydı. Müşteri isterse kendi ekranından gösterir. Bunu sizin ya da bizim sorgulama imkânımız yok.
Merter adresi size ne kadarını söyler?
Kartvizitteki “Merter” resmî adres sayılmaz: Merter bir semttir, Güngören’de anılır, Bahçelievler ve Zeytinburnu ile komşudur. Levhada mahalleyi ve ilçeyi arayın; icra ya da tebligat gerekirse lazım olacak adres odur.
İstanbul Planlama Ajansının Temmuz 2026 tarihli araştırmasına göre Merter, üretim merkezinden toptan ticaret, mağaza ve ofis merkezine dönmüş durumda. Vitrini burada olan müşterinizin üretimi başka bir ilçede olabilir. Üretim nerede, malınız hangi depoya inecek, sorun. Depo adresi levhadakinden farklı çıkabilir; önemli olan cevabın net gelmesi.
Müşteri de Merter’deyse adrese siz de yürüyerek bakarsınız. Depo uzak bir ilçedeyse ya da farklı günlerde görülmesi gerekiyorsa özel dedektif işe yarar: iş gününde o depoya mal inip inmediğini not ederiz, firma ve toptancı araştırmasının en küçük hâli budur. Müşterinin borcunu ya da çekini ödeyip ödemeyeceği bu nottan çıkmaz.
Sonuca göre vade ayarı
- Hepsi aynı şirkete çıkıyor, adreste iş var. Vade açın, ilk sevkiyatı küçük tutun, ödeme gördükçe büyütün.
- Belgeler tamam, adres şüpheli. Açıklama isteyin. Gelene kadar peşin ya da çok kısa vade çalışın.
- Unvan, imza ya da levha tutmuyor. Peşin dışında mal çıkarmayın.